Sanction Guidelines
Difrod i eiddo'r ysgol
(fandaliaeth)
This offence may apply where a pupil deliberately or recklessly damages, defaces, destroys, or interferes with school property, equipment, buildings, learning resources, displays, furniture, or other items belonging to the school.
Cam 1 – Penderfynu ar y categori trosedd
Dylech benderfynu ar y categori trosedd gan gyfeirio at y ffactorau yn y tablau isod yn unig. Er mwyn penderfynu ar y categori dylech asesu beiusrwydd a niwed.
Beiusrwydd
Caiff lefel y bai neu’r cyfrifoldeb ei phenderfynu drwy edrych ar holl ffactorau’r digwyddiad. Os oes elfennau sy’n awgrymu lefelau gwahanol o fai, dylech eu pwyso a’u mesur yn ofalus a rhoi’r pwys mwyaf i’r rhai mwyaf perthnasol er mwyn dod i farn deg am lefel cyfrifoldeb yr unigolyn.
A – Beiusrwydd uchel
-
Graddau sylweddol o gynllunio neu ragfwriadu
-
Bwriad bwriadol i achosi difrod difrifol neu eang
-
Difrod a achoswyd fel gweithred o ddial, gelyniaeth neu wrthdaro dialgar
-
Targedu eiddo ysgol o werth uchel, sy’n hanfodol neu’n sensitif yn fwriadol
-
Difrod gyda’r bwriad o achosi tarfu mawr ar ddysgu neu ar weithrediad yr ysgol
-
Difrod yn cynnwys graffiti, fandaliaeth neu anharddu a fwriadwyd i fychanu, bygwth neu danseilio’r ysgol
-
Difrod a gyflawnwyd gydag eraill, lle’r oedd y disgybl yn chwarae rhan arweiniol
-
Difrod sy’n gysylltiedig â digwyddiad difrifol arall, megis lladrad, tresmasu, ymddygiad bygythiol neu gynnau tân
-
Gweithredoedd fandaliaeth dro ar ôl tro neu’n barhaus yn ystod yr un digwyddiad
-
Difrod bwriadol i eiddo a ddefnyddir ar gyfer diogelu, hygyrchedd, neu gefnogi disgyblion bregu
B – Beiusrwydd canolig
-
Difrod bwriadol heb gynllunio sylweddol
-
Di-hid o ran a fyddai difrod difrifol yn cael ei achosi
-
Rhywfaint o gynllunio neu baratoi
-
Difrod a achoswyd mewn dicter, rhwystredigaeth neu herfeiddiad, ond nid ar y lefel uchaf
-
Rôl eilradd neu gefnogol mewn digwyddiad grŵp
-
Digwyddiad sy’n disgyn rhwng categorïau A a C
-
C – Beiusrwydd llai
-
Ychydig iawn neu ddim cynllunio; digwyddiad wedi’i gyflawni’n fyrbwyll
-
Difrod ar lefel is a achoswyd yn ddi-hid yn hytrach nag â bwriad llawn
-
Difrod cyfyngedig o ran gwerth neu faint
-
Difrod yn deillio o ymddygiad anaeddfed, barn wael neu golli tymer am eiliad
-
Cyfrifoldeb wedi’i leihau’n sylweddol oherwydd oedran, diffyg aeddfedrwydd, anhawster dysgu, neu amgylchiadau personol
-
Rôl gyfyngedig mewn digwyddiad grŵp ehangach
-
Roedd y difrod yn fach, yn unigol, ac fe ddaeth i ben yn gyflym
Niwed
Niwed 1
-
Difrod difrifol i adeiladau’r ysgol, offer neu adnoddau hanfodol
-
Cost ariannol sylweddol i’r ysgol
-
Tarfu difrifol ar ddysgu, diogelwch y safle, neu redeg yr ysgol
-
Difrod sy’n effeithio ar nifer o ddisgyblion, staff, neu feysydd allweddol o ddarpariaeth
-
Difrod sy’n creu risg iechyd a diogelwch
-
Niwed difrifol i enw da’r ysgol
-
Difrod sy’n achosi gofid difrifol i staff, disgyblion neu gymuned ehangach yr ysgol
-
Difrod i offer neu ddeunyddiau arbenigol, anadferadwy neu hynod sensitif
Niwed 2
-
Cost ariannol amlwg neu darfu gweithredol i’r ysgol
-
Gofid, anghyfleustra neu bryder amlwg wedi’i achosi i staff neu ddisgyblion
-
Difrod sy’n effeithio ar adnoddau dysgu, ystafelloedd dosbarth, arddangosfeydd, dodrefn neu offer heb canlyniadau mwyaf difrifol
-
Niwed sy’n disgyn rhwng categorïau 1 a 3 oherwydd:
-
mae ffactorau yn 1 a 3 sy’n gwrthbwyso ei gilydd a/neu
-
mae’r niwed yn disgyn rhwng y ffactorau a ddisgrifir yn 1 a 3
-
Niwed 3
-
Difrod bychan gydag effaith ariannol neu weithredol gyfyngedig
-
Tarfu cyfyngedig ar ddysgu neu drefn yr ysgol
-
Ychydig iawn neu ddim effaith ehangach barhaol ar gymuned yr ysgol
-
Mân ofid neu anghyfleustra wedi’i achosi
-
Difrod wedi’i atgyweirio neu ei ddatrys yn gyflym ac yn hawdd
Cam 2-Man cychwyn ac ystod categori
Pan fo’r difrod yn rhan o ddigwyddiad ehangach, dylai penaethiaid ystyried a ddylid defnyddio’r canllaw hwn ochr yn ochr ag adrannau perthnasol eraill o’r Canllawiau ar Sancsiynau, er enghraifft lladrad, tresmasu, ymddygiad bygythiol, ymosod, neu feddu ar arf ymosodol.
Pan fo’r difrod yn helaeth, yn fwriadol, wedi’i dargedu, yn digwydd dro ar ôl tro, neu’n achosi tarfu difrifol neu bryderon diogelwch, dylai penaethiaid ystyried a yw’r digwyddiad yn ddigon difrifol i gyfiawnhau gwaharddiad cyfnod penodol ar y lefel uchaf neu waharddiad parhaol.
Adfer costau
Dylid gwneud unrhyw benderfyniad ynghylch ceisio cyfraniad tuag at gost y difrod yn unol â pholisi presennol yr ysgol, gan roi sylw dyledus i degwch, cymesuredd ac amgylchiadau’r teulu.
Os oes gan yr ysgol drefn gyhoeddedig ar gyfer cyfraniadau tuag at eiddo sydd wedi’i ddifrodi, dylid ei gweithredu’n gyson ac ar wahân i’r penderfyniad am y sancsiwn.
Cam 3 – Ystyried ffactorau sy’n gwaethygu a ffactorau sy’n lliniaru
Gall yr ysgol ystyried addasu’r camau gweithredu yn sgil unrhyw ffactorau sy’n gwaethygu neu’n lliniaru’r sefyllfa. Isod mae rhestr nad yw’n gyflawn o elfennau ffeithiol ychwanegol sy’n rhoi cyd-destun i’r drosedd a ffactorau sy’n ymwneud â’r disgybl.
Dylech benderfynu a yw unrhyw gyfuniad o’r rhain, neu ffactorau perthnasol eraill, yn golygu y dylid symud y man cychwyn ar gyfer cam gweithredu cosbol i fyny neu i lawr.
Ffactorau sy’n cynyddu difrifoldeb y digwyddiad (ffactorau gwaethygol)
Gall yr ysgol ystyried addasu’r camau gweithredu yn sgil unrhyw ffactorau sy’n gwaethygu neu’n lliniaru’r sefyllfa. Isod mae rhestr nad yw’n gyflawn o elfennau ffeithiol ychwanegol sy’n rhoi cyd-destun i’r drosedd a ffactorau sy’n ymwneud â’r disgybl.
Dylech benderfynu a yw unrhyw gyfuniad o’r rhain, neu ffactorau perthnasol eraill, yn golygu y dylid symud y man cychwyn ar gyfer cam gweithredu cosbol i fyny neu i lawr.
-
Digwyddiadau tebyg blaenorol neu ddiystyru eiddo’r ysgol dro ar ôl tro
-
Natur troseddau blaenorol a’u perthnasedd i’r drosedd bresennol
-
Faint o amser sydd wedi mynd heibio ers troseddau blaenorol
-
Difrod i eiddo o werth, pwysigrwydd neu sensitifrwydd arbennig
-
Tarfu sylweddol ar weddill yr ysgol, er enghraifft cau ardaloedd, colli gwersi neu broblemau diogelwch safle
-
Difrod a achoswyd o flaen disgyblion iau neu mewn ffordd sy’n tanseilio amgylchedd yr ysgol
-
Ymwneud fel grŵp, yn enwedig lle’r oedd y disgybl wedi arwain neu annog eraill
-
Ceisio cuddio cyfrifoldeb neu osgoi atebolrwydd
-
Difrod sy’n gysylltiedig â gelyniaeth tuag at staff, yr ysgol, neu ddisgybl arall
-
Defnyddio graffiti, iaith sarhaus neu symbolau fel rhan o’r difrod
-
Cost ariannol sy’n sylweddol uwch na’r arfer
-
Difrod sy’n effeithio ar ddiogelu, hygyrchedd, neu ddarpariaeth ar gyfer disgyblion bregus
-
Niwed ehangach i enw da’r ysgol
Ffactorau sy’n lleihau difrifoldeb neu sy’n adlewyrchu amgylchiadau personol lliniarol
-
Dim digwyddiadau tebyg blaenorol neu ddim digwyddiadau perthnasol/diweddar
-
Edifeirwch gwirioneddol
-
Cymeriad da a/neu ymddygiad rhagorol
-
Cyfaddef yn gynnar a chydweithredu
-
Digwyddiad unigol
-
Cynnig i helpu i unioni pethau, lle bo hynny’n briodol
-
Oedran a/neu ddiffyg aeddfedrwydd
-
Anghenion Dysgu Ychwanegol
-
Amgylchiadau teuluol
-
Rôl gyfyngedig mewn digwyddiad grŵp
-
Tystiolaeth glir fod y difrod ar lefel is ac nad oedd bwriad i achosi tarfu ehangach
Dylid ystyried materion diogelu ar wahân, ac nid ydynt o reidrwydd yn ffactorau lliniarol.
Cam 4 – Addasu’r man cychwyn a’r ystod o fewn y categori
Ar ôl ystyried yr holl ffactorau gwaethygol a lliniarol, dylid addasu’r man cychwyn yn ôl yr hyn sy’n ymddangos fwyaf priodol.
Pan fo’r difrod yn fwriadol, yn helaeth, wedi’i dargedu, yn digwydd dro ar ôl tro, neu’n achosi colled ariannol sylweddol, tarfu neu bryderon diogelwch, mae’n debygol y bydd addasiad i fyny yn briodol.
Pan fo’r digwyddiad yn un unigol, ar lefel is, yn fyrbwyll, ac yn achosi niwed cyfyngedig, gyda gwir edifeirwch ac amgylchiadau personol lliniarol clir, gall addasiad i lawr fod yn briodol.